Methodoleg

Roedd datblygu Deall Lleoedd Cymru yn cynnwys y camau canlynol:

  1. Daearyddiaeth: diffinio daearyddiaeth lleoedd i’w cynnwys ar wefan Deall Lleoedd Cymru
  2. Dosbarthiad demograffig ac economaidd-gymdeithasol: gosod cyd-destun pob lle
  3. Dosbarthiad yn ôl maint y boblogaeth: grwpio lleoedd yn ôl maint aneddiadau preswylwyr
  4. Model rhyng-berthynas: mae hwn yn edrych ar ryng-berthynas lleoedd ac i ba raddau maen nhw’n annibynnol, yn rhyng-ddibynnol neu’n ddibynnol

Daearyddiaeth

Mae gwefan Deall Lleoedd Cymru yn diffinio lle fel anheddiad â 1,000 neu ragor o breswylwyr, ac mae’n nodi’r aneddiadau hyn gan ddefnyddio diffiniadau ffiniau o Ardaloedd Adeiledig Cyffiniol a gydnabyddir yn genedlaethol. Mae’r dull hwn yn nodi 307 o leoedd, a’r rhain yw sylfaen ddaearyddol gwefan Deall Lleoedd Cymru. Mae gan 193 o’r lleoedd hyn boblogaeth o 2,000 o breswylwyr neu ragor. Dewiswyd y lleoedd hyn i wneud sylwadau ystadegol mwy manwl ar wefan Deall Lleoedd Cymru gan eu bod yn cynnwys poblogaeth ddigon mawr i wneud dadansoddiad ystadegol cadarn.

Cafodd ardaloedd adeiledig cyffiniol eu diffinio ar gyfer Cyfrifiad Poblogaeth 2011 gan Lywodraeth Cymru, mewn cydweithrediad â’r Swyddfa Ystadegau Gwladol, Adran yr Amgylchedd, Bwyd a Materion Gwledig (DEFRA) a ’r Adran Gymunedau a Llywodraeth Leol. Mae ardaloedd adeiledig cyffiniol yn gyfuniad o set ddata ardaloedd adeiledig a set ddata is-adrannau ardaloedd adeiledig y Swyddfa Ystadegau Gwladol. Mae ardal adeiledig gyffiniol naill ai’n ardal adeiledig neu, lle mae ardal adeiledig yn ddigon mawr i gael ei rhannu’n is-adrannau, is-adrannau’r ardal adeiledig hon. Mae dogfennaeth lawn ar yr ardaloedd adeiledig wedi’i chyhoeddi gan y Swyddfa Ystadegau Gwladol (1). Mae ardaloedd adeiledig cyffiniol yn defnyddio amrediad eang o ddata llywodraeth cenedlaethol, oherwydd gall ardaloedd daearyddol llai o faint (fel ardaloedd allbwn cyfrifiad) gael eu grwpio’n hawdd mewn ardaloedd adeiledig cyffiniol. Mae hyn yn adlewyrchu’r ffaith fod Deall Lleoedd Cymru yn ymwneud â lleoedd, ac nid awdurdodau lleol neu ardaloedd daearyddol eraill, a bod cysondeb a’r ffactorau cymharedd ledled Cymru’n egwyddorion allweddol o’r prosiect.

Ar ryngwyneb we Deall Lleoedd Cymru, defnyddir y term ‘lleoedd’ yn hytrach nag ardaloedd adeiledig cyffiniol.

Dosbarthiad demograffig ac economaidd-gymdeithasol

Mae Cyfrifiad Poblogaeth 2011 Cymru yn darparu data ar amrediad o ddangosyddion demograffig, cymdeithasol ac economaidd. Cafodd data ar gyfer cyfres o newidion eu lawrlwytho ar gyfer ardaloedd daearyddol bach ( Ardal Gynnyrch Ehangach Haen Is) a’u cysylltu ag ardaloedd adeiledig cyffiniol gan ddefnyddio’r fethodoleg ffit orau a ddatblygwyd gan Lywodraeth Cymru (2). Defnyddiwyd y newidynnau hyn i ddosbarthu’r 193 o leoedd â phoblogaeth o fwy na 2,000 o breswylwyr neu ragor gan ddefnyddio’r weithdrefn glystyru ystadegol, K-Means. Mae’r dull hwn yn dilyn y dull a ddefnyddiwyd gan Shepherd ar gyfer Lloegr yn 2009 (3) a hefyd prosiect Deall Lleoedd yr Alban (4). Cafodd y newidynnau eu dadansoddi ychydig ymlaen llaw er mwyn deall dimensiynau’r data a sicrhau y byddai’r newidynnau yn cynnig digon o ehangder ac amrywiaeth i gynhyrchu dosbarthiad ystyrlon.

Gellir gweld crynodeb manwl o’r newidynnau demograffig ac economaidd-gymdeithasol a ddefnyddiwyd yn y dadansoddiad ac sydd ar gael i’w lawrlwytho o’r wefan yn yr Atodiad ar ddiwedd y dudalen hon.

Newidynnau Cartrefi (% o gyfanswm y cartrefi)

Perchen ar gar

  • Nifer o geir
  • 1 Car
  • 2 gar neu fwy

Deiliadaeth (% yr holl aelwydydd)

  • Perchennog tŷ
  • Rhentu tŷ awdurdod lleol neu dŷ cymdeithasol
  • Rhentu preifat

Amodau Cymdeithasol

  • Gweithgareddau bob dydd wedi’u cyfyngu gan broblem iechyd neu anabledd hirdymor (% o gyfanswm y boblogaeth)
  • Di-waith
  • Nodi bod iechyd yn ddrwg neu’n ddrwg iawn (iechyd gwael) (% o gyfanswm y boblogaeth)
  • Llety gorlawn (% o gyfanswm y boblogaeth)
  • Dim cymwysterau
  • Buddion Cyflogaeth (% o’r boblogaeth o oed gweithio)

Cyfansoddiad y cartref (% o’r holl gartrefi)

  • Person sengl
  • Priod heb blant
  • Priod gyda phlant
  • Cyd-fyw heb blant
  • Cyd-fyw gyda phlant
  • Rhiant sengl heb blant
  • Rhiant sengl gyda phlant
  • Nifer o fyfyrwyr
  • Nifer o bobl - arall – (nid myfyrwyr)

Newidynnau demograffig (% o gyfanswm poblogaeth y preswylwyr)

Dosbarthiad Oedran

  • 0-4 oed
  • 5-9 oed
  • 10-15 oed
  • 16-24 oed
  • 25-44 oed
  • 45-64 oed
  • 65-74 oed
  • 75 oed a hŷn

Cyflogaeth (% o bobl o oed gweithio 16-74 oed mewn cyflogaeth)

Oriau gwaith

  • Rhan amser
  • Amser llawn
Diwydiant
  • Amaethyddiaeth, coedwigaeth a physgota
  • Mwyngloddio a chwarela
  • Gweithgynhyrchu
  • Adeiladu
  • Masnach cyfanwerthu a manwerthu, trwsio cerbydau a beiciau modur
  • Cludiant a storio
  • Gweithgareddau llety a gwasanaethau bwyd
  • Gwybodaeth a chyfathrebu
  • Gweithgareddau ariannol ac yswiriant
  • Gweithgareddau eiddo tirol
  • Gweithgareddau proffesiynol, gwyddonol a thechnegol
  • Gweithgareddau gwasanaethau gweinyddol a chymorth
  • Gweinyddiaeth gyhoeddus ac amddiffyn, nawdd cymdeithasol gorfodol
  • Addysg
  • Gweithgareddau iechyd dynol a gwaith cymdeithasol

Newidynnau economaidd-gymdeithasol

Addysg (% y boblogaeth o breswylwyr arferol 16 oed a hŷn)

  • Dim cymwysterau
  • Lefel 1 - cymwysterau hyd at lefel 1, e.e. 1-4 Lefel O/CSE/TGAU unrhyw raddau
  • Lefel 2 - cymwysterau hyd at lefel 2, e.e. 5 neu ragor o gymwysterau Lefel O/CSE/TGAU graddau A*-C
  • Lefel 3 - cymwysterau hyd at lefel 3, e.e. 2+ Safon Uwch
  • Lefel 4 ac uwch - cymwysterau hyd at lefel 4 ac uwch, e.e. Gradd (BA/BSc), Gradd Uwch (MA/MSc/PhD)

Galwedigaeth (% y bobl rhwng 16-74 oed)

  • Myfyriwr
  • Wedi ymddeol
  • Gofalu am y cartref neu deulu
  • Anweithredol
  • Cyflogai
  • Hunangyflogedig
  • Di-waith

Graddfa Gymdeithasol (% y boblogaeth o breswylwyr arferol rhwng 16-64 oed)

  • Graddfa gymdeithasol 1: Proffesiynol a rheoli
  • Graddfa gymdeithasol 2: Gweinyddol coler wen, goruchwyliol a chlerigol
  • Graddfa gymdeithasol 3: Gwaith llaw crefftus
  • Graddfa gymdeithasol 4: Gwaith llaw lled-grefftus, heb grefft a di-waith

Hunaniaeth genedlaethol

  • Cenedligrwydd Prydeinig (% y boblogaeth o breswylwyr)
  • Cenedligrwydd Cymreig (% y boblogaeth o breswylwyr)
  • Siarad Cymraeg (% y boblogaeth o breswylwyr 3+ oed)
  • Ganwyd yng Nghymru (% y boblogaeth o breswylwyr)

Cymysgedd wledig / trefol

  • Canran yr ardaloedd adeiledig cyffiniol a ystyrir yn wledig
  • Canran yr ardaloedd adeiledig cyffiniol a ystyrir yn drefol

Llifau Cymudwyr

Mae’r map cymudwyr yn dangos llif cymudwyr sylweddol rhwng y lle yr edrychir arno a lleoedd eraill. Mae llifau sylweddol iawn (o leiaf 2% o gyfanswm poblogaeth y lle yr edrychir arno, neu o leiaf 2000 o bobl) wedi’u lliwio, a rhai llai o faint yn llwyd. Mae maint pob llif yn gymesur â thrwch y llinellau. Ni wahaniaethir rhwng mewnlifau ac all-lifau, a chânt eu cyfuno i gyfrifo cyfanswm maint y llif. Gellir gweld y ffigurau ar gyfer y mewnlifau a’r all-lifau ar gyfer pob llinell lif drwy glicio ar y llinell lif gyfatebol.

Caiff y llifau cymudwyr eu cyfrifo o’r tablau tarddiad-cyrchfan gweithle a gyhoeddir gan y Swyddfa Ystadegau Gwladol, ac, ar sail yr ymatebion i gyfrifiad 2011, cânt eu cyfuno a’u rhannu i’r ardaloedd adeiledig cyffiniol daearyddol. Dim ond y llifau rhwng parau o leoedd gyda thros 2000 o bobl yng Nghymru a ddangosir, ac nid yw hyn yn cynnwys y llifau o fewn lle, i/o ardaloedd gwledig, cymudo trawsffiniol (e.e. i Loegr), y rheini sy’n gweithio o gartref na’r rheini heb fan gwaith sefydlog.

Dosbarthu Lleoedd yn Gategorïau

Mae gwefan Deall Lleoedd Cymru wedi dosbarthu’r 193 o leoedd yn saith grŵp (1-7), yn seiliedig ar ddadansoddiad K-means o’r newidynnau a drafodwyd yn gynharach. Gweithdrefn ystadegol yw clystyru K-means sy’n ceisio nodi’r gwahaniaethau mwyaf posibl rhwng categorïau a lleihau’r gwahaniaethau o fewn categorïau. Golyga hyn bod lleoedd o fewn yr un categori mor debyg i’w gilydd â phosibl, ac ar yr un pryd, mor annhebyg â phosibl i leoedd mewn categorïau eraill. Mae clystyru K-means yn seiliedig ar bellter rhifyddol rhwng lleoedd, a gynrychiolir gan sgorau ar y newidynnau mewnbwn. Rhoddir gwerth i bob categori fel y pwynt canolog, neu’r craidd. Mae nifer y categorïau’n dangos nifer y creiddiau, a chaiff y pellteroedd eu mesur o werthoedd y creiddiau hyn. Mae’r lleoedd yn cael eu categoreiddio drwy leihau’r pellter rhwng sgôr pob lle a gwerth y craidd. Mae’r broses yn iteraidd, gyda lleoedd yn cael eu symud rhwng categorïau ar bob iteriad hyd oni ddeuir o hyd i’r datrysiad mwyaf priodol. Mae’r broses yn stopio pan na ellir symud unrhyw le rhwng categorïau.

Roedd y weithdrefn glystyru’n ymwneud ag ailadrodd y broses ar gyfer niferoedd gwahanol o gategorïau posibl. Dyfarnwyd bod gormod o fanylion (gormod o gategorïau) neu elfennau rhy gyffredin (dim digon o gategorïau) gan ddefnyddio cyfuniad o brofion diagnostig ystadegol ar y categorïau a’u heglurder fel grŵp amlwg o leoedd. Gwnaeth hyn gynhyrchu tri gwahanol ddosbarthiad posibl a oedd yn seiliedig ar osod lleoedd yn bump, chwech neu saith categori. Ar ôl ymgynghori â chyfranogwyr mewn gweithdy rhanddeiliaid a gwneud dadansoddiad ystadegol o’r data, cafodd y dosbarthiad saith categori ei ddewis.

Maint anheddiad y boblogaeth

Wrth reswm, disgwylir y bydd maint anheddiad, o ran poblogaeth y preswylwyr, yn effeithio ar y swyddogaethau a’r gwasanaethau a ddarperir mewn lle. Felly, cafodd y categorïau a nodwyd uchod eu gwahanu o ran maint y lleoedd. Dengys y tabl faint y categorïau a ddefnyddiwyd, sy’n cyd-fynd â maint anheddiad y boblogaeth a ddefnyddiwyd yn y fethodoleg ar gyfer ardal adeiledig gyffiniol.

Poblogaeth

Nifer y Lleoedd

Llai na 2,000

0

2,000 - 9,999

134

10,000 - 24,999

40

25,000 – 99,999

16

100,000 a throsodd

3

Trwy gyfuno’r saith grŵp (1-7) gyda’r pedwar categori ar gyfer maint anheddiad y boblogaeth, crëwyd 18 o wahanol grwpiau (h.y. roedd 10 cyfuniad o grwpiau a maint anheddiad poblogaeth nad oedd yn cynnwys unrhyw leoedd).

Nifer y Lleoedd
Categori Poblogaeth: 2,000 – 9,999 Poblogaeth: 10,000 – 24,999 Poblogaeth: 25,000 – 99,999 Poblogaeth: 100,000 a throsodd
1 23 9 2 0
2 28 9 3 0
3 16 13 10 3
4 18 1 0 0
5 27 4 1 0
6 22 2 0 0
7 0 2 0 0

Y Model Rhyng-berthynas

Lefel nesaf Deall Lleoedd Cymru oedd cymhwyso model rhyng-berthynas. Mae’r model rhyng-berthynas yn seiliedig ar waith ymchwil y Ganolfan Strategaethau Economaidd Lleol (CLES) yn ystod y ddeng mlynedd diwethaf ar gydnerthedd lle (6). Mae model cydnerthedd CLES yn archwilio’r asedau a’r cydberthnasau sydd gan leoedd rhwng y sectorau cyhoeddus, masnachol a chymdeithasol a sut mae’r rhain yn llunio gweithrediad eu heconomïau. Mae’r model rhyng-berthynas yn archwilio’r cysylltiadau hyn ymhellach drwy nodi i ba raddau y mae lleoedd yn dibynnu ar leoedd cyfagos, neu fel arall, am yr asedau a’r cydberthnasau hyn.

Yn y prosiect Deall Lleoedd Cymru, rydym wedi datblygu ffordd o archwilio’r rhyng-berthynas rhwng lleoedd gan ddefnyddio set o ddangosyddion. Mae’r dangosyddion hyn yn ein galluogi i ddiffinio annibyniaeth, rhyngddibyniaeth, a dibyniaeth gymharol yr 193 o leoedd yng Nghymru sydd â phoblogaeth o fwy na 2,000 o bobl. Y model rhyng-berthynas yw’r enw rydym wedi’i roi ar hwn.

Bydd gan le annibynnol nifer uchel o asedau cyhoeddus, masnachol ac economi gymdeithasol mewn perthynas â’i boblogaeth. Bydd y rhain yn cynnwys meddygfeydd ac elusennau. Bydd ganddo sylfaen sector amrywiol o ran swyddi. Ni fydd angen i breswylwyr deithio’n bell i’r gwaith a bydd y lle yn denu pobl o leoedd cyfagos er mwyn defnyddio ei asedau.

Bydd gan le dibynnol nifer isel o asedau cyhoeddus, masnachol ac economi gymdeithasol mewn perthynas â’i boblogaeth. Bydd yn dibynnu ar sectorau unigol o ran swyddi. Bydd yn rhaid i breswylwyr deithio ymhellach i’r gwaith a bydd y lle yn dibynnu ar leoedd cyfagos am asedau a swyddi.

Bydd lle rhyngddibynnol yn eistedd rhywle rhwng lleoedd annibynnol a dibynnol. Mae’n bosibl y bydd ganddo nifer uchel o rai asedau cyhoeddus, masnachol ac economi gymdeithasol mewn perthynas â’i boblogaeth, a nifer isel o rai eraill. Bydd cydbwysedd o bobl yn gweithio yn y lle, ac eraill yn dibynnu ar leoedd cyfagos.

Dull gweithredu

Defnyddir 11 o ddangosyddion sy’n edrych ar y rhyng-berthynas o fewn a rhwng lleoedd yng Nghymru. Dewiswyd y dangosyddion hyn ar sail y data a oedd ar gael yn genedlaethol. Mae’r dangosyddion yn darlunio tri pheth:

  • Mae yna ddangosyddion sy’n nodi’r nifer o asedau penodol sydd gan le o’u cymharu â’u phreswylwyr neu boblogaeth o oed gweithio;
  • Mae yna ddangosyddion sy’n nodi amrywiaeth y busnesau a’r cyfleoedd gwaith sydd gan le;
  • Mae yna ddangosyddion sy’n nodi pa mor bell y mae angen i’r bobl sy’n preswylio yn y lle deithio i’r gwaith.

Er mwyn cwblhau pob dangosydd, rydym wedi casglu data o ffynonellau amrywiol ar gyfer pob un o’r 193 o leoedd yng Nghymru sydd â phoblogaeth o fwy na 2,000 o bobl. Mae’r 11 o ddangosyddion a’r ffynonellau data cysylltiedig fel a ganlyn:

  • Nifer yr elusennau cofrestredig - dyma nifer yr elusennau sydd yn y lle mewn perthynas â’r boblogaeth o breswylwyr. Casglwyd y data o’r Comisiwn Elusennau;
  • Nifer y meddygfeydd a deintyddfeydd - dyma nifer y meddygfeydd a deintyddfeydd sydd yn y lle mewn perthynas â’r boblogaeth o breswylwyr. Casglwyd y data ar feddygfeydd o set ddata Ymarferwyr Meddygol Cyffredinol Llywodraeth Cymru, a chawsom y data ar ddeintyddfeydd o GIG Lloegr;
  • Nifer yr ysbytai - dyma nifer yr ysbytai sydd yn y lle mewn perthynas â’r boblogaeth o breswylwyr. Casglwyd y data gan GIG Cymru;
  • Nifer y plant mewn ysgolion cynradd - dyma nifer y plant mewn ysgolion cynradd yn y lle mewn perthynas â’r boblogaeth o breswylwyr. Casglwyd y data o Lywodraeth Cymru;
  • Nifer y plant mewn ysgolion uwchradd - dyma nifer y plant mewn ysgolion uwchradd yn y lle mewn perthynas â’r boblogaeth o breswylwyr. Casglwyd y data o Lywodraeth Cymru;
  • Nifer y swyddi - dyma nifer y swyddi yn y lle mewn perthynas â’r boblogaeth o oed gweithio (16-64 oed). Casglwyd y data o Arolwg y Gofrestr Busnesau a Chyflogaeth;
  • Amrywiaeth o swyddi - dyma nifer y swyddi mewn sectorau penodol yn y lle ac i ba raddau y maen nhw’n amrywio neu’n ddibynnol o ran sectorau. Casglwyd y data o Arolwg y Gofrestr Busnesau a Chyflogaeth;
  • Swyddi yn y sector cyhoeddus - dyma nifer y swyddi yn y sector cyhoeddus sydd gan y lle mewn perthynas â’r holl swyddi. Mae nifer isel ac uchel o swyddi yn arwydd o ddibyniaeth ar naill ai’r sector cyhoeddus neu sectorau eraill. Casglwyd y data o Arolwg y Gofrestr Busnesau a Chyflogaeth;
  • Nifer y siopau - dyma nifer y siopau sydd yn y lle mewn perthynas â’r boblogaeth o breswylwyr. Casglwyd y data o set ddata Mannau o Ddiddordeb Arolwg Ordnans;
  • Pellter a deithir i’r gwaith - dyma’r pellter a deithir gan breswylwyr o oed gweithio o’r lle i gyrraedd eu swyddi. Casglwyd y data o Gyfrifiad 2011;
  • Amrywiaeth y cynnig manwerthu - dyma ganran y mathau o fanwerthu yn y lle mewn perthynas â 37 o wahanol fathau o fanwerthu. Po uched yw’r ganran, mwya’n byd yw’r amrywiaeth mewn mathau o fanwerthu. Casglwyd y data o Arolwg y Gofrestr Busnesau a Chyflogaeth.

Mae’r data wedyn wedi’i ddadansoddi gan ddefnyddio’r darlun mwyaf priodol o’r tri darlun a amlinellwyd ynghynt (nifer yr asedau; amrywiaeth o fusnesau a chyflogaeth; a’r pellter a deithir). Wedi hyn, mae’r lleoedd wedi’u rhannu’n un rhan o saith ar gyfer pob dangosydd, yn dibynnu ar eu safle ledled yr 193 o leoedd, a rhoddir sgôr briodol iddynt. Mae lleoedd yn yr un rhan o saith uchaf ym mhob dangosydd (nifer uchel o siopau fesul preswylydd, er enghraifft) wedi sgorio 6 ac mae lleoedd ar waelod yr un rhan o saith (nifer isel o siopau fesul preswylydd, er enghraifft) wedi sgorio -6 gyda chynyddrannau o 4, 2, 0, -2 a -4 rhyngddynt.

Unwaith rydym wedi dadansoddi pob dangosydd ar gyfer pob lle, rydym wedyn wedi adio’r sgorau unigol i gael cyfanswm ar gyfer y lle. Y sgôr gyfunol uchaf yw 50, a’r lleiaf yw -46. Wedyn, rydym wedi cymryd y gwahaniaeth (96) rhwng yr uchaf a’r isaf a rhannu’r lleoedd yn saith cynyddran cyfartal. Er enghraifft, mae’r lleoedd sydd wedi sgorio rhwng 36 a 50 yn y cynyddran uchaf. Yn dilyn hyn, maent wedi cael yr asesiadau canlynol:

  • Cynyddran cyntaf - Annibynnol
  • Ail gynyddran - Annibynnol i Ryngddibynnol;
  • Trydydd cynyddran - Rhyngddibynnol i Annibynnol;
  • Pedwerydd cynyddran - Rhyngddibynnol;
  • Pumed cynyddran - Rhyngddibynnol i Ddibynnol;
  • Chweched cynyddran - Dibynnol i Ryngddibynnol;
  • Seithfed cynyddran - Dibynnol

Mae hyn yn rhoi sgôr ac asesiad cyffredinol i bob lle gan ddefnyddio ein model rhyng-berthynas.

Mae gan leoedd Annibynnol nifer uchel o asedau mewn perthynas â’u poblogaeth; amrywiaeth gref o swyddi; ac mae angen i breswylwyr deithio llai o bellter i’r gwaith. Bydd y lleoedd hyn yn denu pobl o leoedd cyfagos er mwyn defnyddio’u hasedau a’u swyddi.

Mae gan leoedd Annibynnol i Ryngddibynnol nifer dda o asedau mewn perthynas â’u poblogaeth. Mae gan y lleoedd hyn amrywiaeth dda o swyddi; ac ar y cyfan, mae angen i breswylwyr deithio llai o bellter i’r gwaith. Mae’r lleoedd hyn yn denu pobl o leoedd cyfagos er mwyn defnyddio rhai o’u hasedau a’u swyddi.

Mae gan leoedd Rhyngddibynnol i Annibynnol nifer dda o asedau mewn perthynas â’u poblogaeth. Mae ganddynt ychydig o amrywiaeth o swyddi; ac mae gan y mwyafrif o breswylwyr bellter llai i deithio i’r gwaith, er bod rhai yn teithio’n bellach. Mae’r lleoedd hyn yn denu pobl o leoedd cyfagos er mwyn defnyddio rhai o’u hasedau a’u swyddi.

Mae gan leoedd Rhyngddibynnol nifer cymedrol o asedau mewn perthynas â’u poblogaeth; amrywiaeth gyfartalog o swyddi; a rhaid i breswylwyr deithio cymysgedd o bellter byr a hir i deithio i’r gwaith. Mae’r lleoedd hyn yn denu pobl o leoedd cyfagos sy’n dod i gael rhai asedau a swyddi, ond maen nhw hefyd yn dibynnu ar leoedd cyfagos am asedau a swyddi eraill.

Mae gan leoedd Rhyngddibynnol i Ddibynnol nifer isel o asedau mewn perthynas â’u poblogaeth. Mae ganddynt ychydig o amrywiaeth o swyddi; a rhaid i’r mwyafrif o breswylwyr deithio cryn bellter i’r gwaith, er bod rhai yn teithio llai o bellter. Maen nhw’n dibynnu ar leoedd cyfagos am rai asedau a swyddi.

Mae gan leoedd Dibynnol i Ryngddibynnol nifer isel o asedau mewn perthynas â’u poblogaeth. Ychydig iawn o amrywiaeth sydd yno o ran swyddi; ac ar y cyfan, rhaid i breswylwyr deithio mwy o bellter i’r gwaith. Maen nhw’n dibynnu ar leoedd cyfagos am rai asedau a swyddi.

Mae gan leoedd Dibynnol nifer isel o asedau mewn perthynas â’u poblogaeth; maen nhw’n dibynnu ar un sector am swyddi; a rhaid i breswylwyr deithio mwy o bellter i’r gwaith. Maen nhw’n dibynnu ar leoedd cyfagos am asedau a swyddi.

Troednodiadau

Atodiad

Newidynnau Dosbarthiad Demograffig ac Economaidd-gymdeithasol – disgrifiad manwl a ffynonellau data

Dosbarthiad oedran

Enwch ef

Disgrifiad

Ffynhonnell

0 i 4 oed

Canran y boblogaeth arferol o breswylwyr rhwng 0-4 oed (MYE 2017)

Amcangyfrifon poblogaeth canol blwyddyn y Swyddfa Ystadegau Gwladol ar gyfer Ardaloedd Cynnyrch (2017)

5 i 9 oed

Canran y boblogaeth arferol o breswylwyr rhwng 5-9 oed (MYE 2017)

Amcangyfrifon poblogaeth canol blwyddyn y Swyddfa Ystadegau Gwladol ar gyfer Ardaloedd Cynnyrch (2017)

10 i 15 oed

Canran y boblogaeth arferol o breswylwyr rhwng 10-15 oed (MYE 2017)

Amcangyfrifon poblogaeth canol blwyddyn y Swyddfa Ystadegau Gwladol ar gyfer Ardaloedd Cynnyrch (2017)

16 i 24 oed

Canran y boblogaeth arferol o breswylwyr rhwng 16-24 oed (MYE 2017)

Amcangyfrifon poblogaeth canol blwyddyn y Swyddfa Ystadegau Gwladol ar gyfer Ardaloedd Cynnyrch (2017)

25 i 44 oed

Canran y boblogaeth arferol o breswylwyr rhwng 25-44 oed (MYE 2017)

Amcangyfrifon poblogaeth canol blwyddyn y Swyddfa Ystadegau Gwladol ar gyfer Ardaloedd Cynnyrch (2017)

45 i 64 oed

Canran y boblogaeth arferol o breswylwyr rhwng 45-64 oed (MYE 2017)

Amcangyfrifon poblogaeth canol blwyddyn y Swyddfa Ystadegau Gwladol ar gyfer Ardaloedd Cynnyrch (2017)

65 i 74 oed

Canran y boblogaeth arferol o breswylwyr rhwng 65-74 oed (MYE 2017)

Amcangyfrifon poblogaeth canol blwyddyn y Swyddfa Ystadegau Gwladol ar gyfer Ardaloedd Cynnyrch (2017)

75 oed a hŷn

Canran y boblogaeth arferol o breswylwyr dros 75 oed (MYE 2017)

Amcangyfrifon poblogaeth canol blwyddyn y Swyddfa Ystadegau Gwladol ar gyfer Ardaloedd Cynnyrch (2017)

Cyfansoddiad y Cartref

Enwch ef

Disgrifiad

Ffynhonnell

Sengl

Canran y cartrefi person sengl

Cyfrifiad 2011 (KS105EW)

Priod heb blant

Canran y cartrefi priod heb blant

Cyfrifiad 2011 (KS105EW)

Priod gyda phlant

Canran y cartrefi priod â phlant (gan gynnwys plant dibynnol a phlant nad ydynt yn ddibynnol)

Cyfrifiad 2011 (KS105EW)

Cyd-fyw heb blant

Canran y cartrefi sy’n cyd-fyw heb blant

Cyfrifiad 2011 (KS105EW)

Cyd-fyw gyda phlant

Canran y cartrefi sy’n cyd-fyw â phlant (gan gynnwys plant dibynnol a phlant nad ydynt yn ddibynnol)

Cyfrifiad 2011 (KS105EW)

Unig riant heb blant dibynnol

Canran y cartrefi unig riant heb blant dibynnol

Cyfrifiad 2011 (KS105EW)

Unig riant gyda phlant dibynnol

Canran y cartrefi unig riant gyda phlant dibynnol

Cyfrifiad 2011 (KS105EW)

Cartrefi myfyrwyr

Canran y cartrefi myfyrwyr (nifer o bobl yn eu meddiannu)

Cyfrifiad 2011 (KS105EW)

Cartrefi gyda nifer yn eu meddiannu

Canran y cartrefi eraill gyda nifer yn eu meddiannu, heb gynnwys myfyrwyr.

Cyfrifiad 2011 (KS105EW)

Gweithgarwch economaidd

Enwch ef

Disgrifiad

Ffynhonnell

Myfyrwyr

Canran y boblogaeth arferol o breswylwyr rhwng 16-74 oed sy’n fyfyrwyr (economaidd weithgar ac anweithgar)

Cyfrifiad 2011 (KS601EW)

Wedi ymddeol

Canran y boblogaeth arferol o breswylwyr rhwng 16-74 oed sy’n bobl wedi ymddeol (economaidd anweithgar)

Cyfrifiad 2011 (KS601EW)

Gofalu am y cartref/teulu

Canran y boblogaeth arferol o breswylwyr rhwng 16-74 oed sy’n gofalu am y cartref neu’r teulu (economaidd anweithgar)

Cyfrifiad 2011 (KS601EW)

Economaidd anweithgar

Canran y boblogaeth arferol o breswylwyr rhwng 16-74 oed sy’n economaidd anweithgar (gan gynnwys pobl wedi ymddeol, myfyrwyr a phobl sy’n gofalu am y cartref)

Cyfrifiad 2011 (KS601EW)

Cyflogeion

Canran y boblogaeth arferol o breswylwyr rhwng 16-74 oed sy’n gyflogeion (rhan-amser ac amser llawn) (economaidd weithgar)

Cyfrifiad 2011 (KS601EW)

Hunangyflogedig

Canran y boblogaeth arferol o breswylwyr rhwng 16-74 oed sy’n hunangyflogedig (economaidd weithgar)

Cyfrifiad 2011 (KS601EW)

Di-waith

Canran y boblogaeth arferol o breswylwyr rhwng 16-74 oed sy’n ddi-waith (economaidd weithgar)

Cyfrifiad 2011 (KS601EW)

Diwydiant cyflogi

Enwch ef

Disgrifiad

Ffynhonnell

Amaethyddiaeth, coedwigaeth a physgota

Canran y boblogaeth arferol o breswylwyr rhwng 16-74 oed sy’n cael eu cyflogi ym myd amaeth, coedwigaeth a physgota

Cyfrifiad 2011 (KS605EW)

Mwyngloddio a chwarela

Canran y boblogaeth arferol o breswylwyr rhwng 16-74 oed sy’n cael eu cyflogi ym myd mwyngloddio a chwarela.

Cyfrifiad 2011 (KS605EW)

Gweithgynhyrchu

Canran y boblogaeth arferol o breswylwyr rhwng 16-74 oed sy’n cael eu cyflogi ym myd gweithgynhyrchu.

Cyfrifiad 2011 (KS605EW)

Adeiladu

Canran y boblogaeth arferol o breswylwyr rhwng 16-74 oed sy’n cael eu cyflogi ym myd adeiladu.

Cyfrifiad 2011 (KS605EW)

Masnach cyfanwerthu a manwerthu; trwsio cerbydau a beiciau modur

Canran y boblogaeth arferol o breswylwyr rhwng 16-74 oed sy’n cael eu cyflogi ym myd masnach cyfanwerthu a manwerthu; trwsio cerbydau a beiciau modur

Cyfrifiad 2011 (KS605EW)

Cludiant a storio

Canran y boblogaeth arferol o breswylwyr rhwng 16-74 oed sy’n cael eu cyflogi ym myd cludiant a storio

Cyfrifiad 2011 (KS605EW)

Gweithgareddau llety a gwasanaethau bwyd

Canran y boblogaeth arferol o breswylwyr rhwng 16-74 oed sy’n cael eu cyflogi ym myd gweithgareddau llety a gwasanaethau bwyd.

Cyfrifiad 2011 (KS605EW)

Gwybodaeth a chyfathrebu

Canran y boblogaeth arferol o breswylwyr rhwng 16-74 oed sy’n cael eu cyflogi ym myd gwybodaeth a chyfathrebu.

Cyfrifiad 2011 (KS605EW)

Gweithgareddau ariannol ac yswiriant

Canran y boblogaeth arferol o breswylwyr rhwng 16-74 oed sy’n cael eu cyflogi ym myd gweithgareddau ariannol ac yswiriant.

Cyfrifiad 2011 (KS605EW)

Gweithgareddau eiddo tirol

Canran y boblogaeth arferol o breswylwyr rhwng 16-74 oed sy’n cael eu cyflogi ym myd gweithgareddau eiddo tirol.

Cyfrifiad 2011 (KS605EW)

Gweithgareddau proffesiynol, gwyddonol a thechnegol

Canran y boblogaeth arferol o breswylwyr rhwng 16-74 oed sy’n cael eu cyflogi ym myd gweithgareddau proffesiynol, gwyddonol a thechnegol.

Cyfrifiad 2011 (KS605EW)

Gweithgareddau gwasanaethau gweinyddol a chymorth

Canran y boblogaeth arferol o breswylwyr rhwng 16-74 oed sy’n cael eu cyflogi ym myd gweithgareddau gwasanaethau gweinyddol a chymorth.

Cyfrifiad 2011 (KS605EW)

Gweinyddiaeth gyhoeddus ac amddiffyn; nawdd cymdeithasol gorfodol

Canran y boblogaeth arferol o breswylwyr rhwng 16-74 oed sy’n cael eu cyflogi ym myd gweinyddiaeth gyhoeddus ac amddiffyn; nawdd cymdeithasol gorfodol.

Cyfrifiad 2011 (KS605EW)

Addysg

Canran y boblogaeth arferol o breswylwyr rhwng 16-74 oed sy’n cael eu cyflogi ym myd addysg.

Cyfrifiad 2011 (KS605EW)

Gweithgareddau iechyd dynol a gwaith cymdeithasol

Canran y boblogaeth arferol o breswylwyr rhwng 16-74 oed sy’n cael eu cyflogi ym myd gweithgareddau iechyd dynol a gwaith cymdeithasol.

Cyfrifiad 2011 (KS605EW)

Cymwysterau

Enwch ef

Disgrifiad

Ffynhonnell

Dim

Canran y boblogaeth arferol o breswylwyr 16+ oed heb gymwysterau academaidd neu broffesiynol.

Cyfrifiad 2011 (QS501EW)

Lefel 1

Canran y boblogaeth arferol o breswylwyr 16+ oed  sydd â chymwysterau hyd at lefel 1 (1-4 Lefel O/CSE/TGAU (unrhyw raddau), Lefel Mynediad, Diploma Sylfaen, NVQ lefel 1, GNVQ Sylfaen, Sgiliau Sylfaenol/Hanfodol (Cymru a Lloegr a Gogledd Iwerddon)

Cyfrifiad 2011 (QS501EW)

Lefel 2

Canran y boblogaeth arferol o breswylwyr 16+ oed  sydd â chymwysterau hyd at lefel 2 (5+ Lefel O (Pasio) /CSE (Gradd 1) /TGAU (Graddau A*-C), Tystysgrif Ysgol, 1 Safon Uwch/2-3 Lefel AS/TAA, Diploma Canolradd/Uwch, Diploma Canolradd Bagloriaeth Cymru, NVQ lefel 2, GNVQ Canolradd, Crefft City & Guilds, BTEC Cyntaf/Diploma Gyffredinol, Diploma RSA (Cymru a Lloegr a Gogledd Iwerddon)

Cyfrifiad 2011 (QS501EW)

Lefel 3

Canran y boblogaeth arferol o breswylwyr 16+ oed  sydd â chymwysterau hyd at lefel 3 (2+Safon Uwch/TAA, 4+ Lefel AS, Tystysgrif Ysgol Uwch, Diploma Gynnydd/Uwch, Diploma Uwch Bagloriaeth Cymru, NVQ lefel 3, GNVQ Uwch, Crefft Uwch City & Guilds, ONC, OND, BTEC Cenedlaethol, Diploma Uwch RSA (Cymru a Lloegr a Gogledd Iwerddon)).

Cyfrifiad 2011 (QS501EW)

Lefel 4+

Canran y boblogaeth arferol o breswylwyr 16+ oed sydd â chymwysterau hyd at lefel 4 ac uwch (Gradd (er enghraifft, BA, BSc), Gradd Uwch (er enghraifft MA, PhD, TAR), NVQ Lefel 4/5, HNC, HND, Diploma Uwch RSA, BTEC Lefel Uwch, Gradd Sylfaen (Gogledd Iwerddon), cymwysterau proffesiynol (er enghraifft, addysgu, nyrsio, cyfrifeg) (Cymru a Lloegr a Gogledd Iwerddon)).

Cyfrifiad 2011 (QS501EW)

Deiliadaeth

Enwch ef

Disgrifiad

Ffynhonnell

Perchennog tŷ

Canran yr aelwydydd sy’n berchen ar eu cartrefi (gan gynnwys perchnogaeth lwyr, perchnogaeth drwy forgais a rhanberchnogaeth).

Cyfrifiad 2011 (KS402EW)

Wedi’u rhentu (cymdeithasol)

Canran yr aelwydydd sydd yn y sector tai cymdeithasol a gaiff eu rhentu

Cyfrifiad 2011 (KS402EW)

Wedi’u rhentu (preifat)

Canran yr aelwydydd sydd yn y sector rhentu preifat

Cyfrifiad 2011 (KS402EW)

Cyflwr meddygol

Enwch ef

Disgrifiad

Ffynhonnell

Graddfa gymdeithasol: lefel 1

Canran y boblogaeth arferol o breswylwyr 16 i 64 oed sy’n cael y raddfa gymdeithasol AB wedi’i haseinio iddynt yn fras (rhoddir y raddfa hon i bob unigolyn mewn cartref lle mae’r sawl y cyfeirir ato mewn cartref yn cael ei gyflogi mewn swyddi rheoli/gweinyddol/proffesiynol uwch a chanolradd).

Cyfrifiad 2011 (QS611EW)

Graddfa gymdeithasol: lefel 2

Canran y boblogaeth arferol o breswylwyr 16 i 64 oed sy’n cael y raddfa gymdeithasol C1 wedi’i haseinio iddynt yn fras (rhoddir y raddfa hon i bob unigolyn mewn cartref lle mae’r sawl y cyfeirir ato mewn cartref yn cael ei gyflogi mewn swyddi goruchwyliol/clerigol a rheoli/gweinyddol/proffesiynol iau).

Cyfrifiad 2011 (QS611EW)

Graddfa gymdeithasol: lefel 3

Canran y boblogaeth arferol o breswylwyr 16 i 64 oed sy’n cael y raddfa gymdeithasol C2 wedi’i haseinio iddynt yn fras (rhoddir y raddfa hon i bob unigolyn mewn cartref lle mae’r sawl y cyfeirir ato mewn cartref yn cael ei gyflogi mewn swyddi gwaith llaw crefftus.)

Cyfrifiad 2011 (QS611EW)

Graddfa gymdeithasol: lefel 4

Canran y boblogaeth arferol o breswylwyr 16 i 64 oed sy’n cael y raddfa gymdeithasol DE wedi’i haseinio iddynt yn fras (rhoddir y raddfa hon i bob unigolyn mewn cartref lle mae’r sawl y cyfeirir ato mewn cartref yn cael ei gyflogi mewn swyddi gwaith llaw lled-grefftus a swyddi heb sgiliau; yn ddi-waith ac mewn swyddi â’r graddfeydd isaf.)

Cyfrifiad 2011 (QS611EW)

Llety gorlawn

Canran yr holl boblogaeth arferol o breswylwyr mewn cartrefi sy’n byw mewn llety gorlawn (mwy nag 1 unigolyn fesul ystafell).

Cyfrifiad 2011 (QS410EW)

Hawlio budd-daliadau gwaith

Canran y boblogaeth o oed gweithio sy’n hawlio budd-daliadau sy’n ymwneud â gwaith (Budd-dal Analluogrwydd, Lwfans Ceisio Gwaith (JSA), Lwfans Cyflogaeth a Chymorth (ESA). Caiff y rhai hynny sy’n hawlio nifer o fudd-daliadau eu cyfri unwaith yn unig).

Parth Cyflogaeth MALIC (Llywodraeth Cymru, 2017)

Iechyd gwael

Canran y boblogaeth arferol o breswylwyr sy’n nodi eu hunain fod eu hiechyd naill ai’n wael neu’n wael iawn.

Cyfrifiad 2011

(QS302EW)

Anhwylder hirdymor sy’n cyfyngu

Canran y boblogaeth arferol o breswylwyr y cyfyngir eu gweithgareddau bob dydd gan broblem iechyd neu anabledd hirdymor.

Cyfrifiad 2011 (QS303EW)

Dangosyddion gwledigrwydd

Enwch ef

Disgrifiad

Ffynhonnell

Mynediad at gar: dim ceir na faniau

Canran y cartrefi heb gar na fan.

Cyfrifiad 2011 (KS404EW)

Mynediad at gar: 1 car neu fan

Canran y cartrefi gydag 1 car neu fan.

Cyfrifiad 2011 (KS404EW)

Mynediad at gar: 2 neu ragor o geir neu faniau

Canran y cartrefi gyda 2 neu ragor o geir neu faniau.

Cyfrifiad 2011 (KS404EW)

Ardaloedd cynnyrch trefol

Canran yr ardaloedd cynnyrch yn yr ardaloedd adeiledig cyffiniol a gaiff eu nodi fel rhai Trefol (C1 neu C2).

Dosbarthiad Trefol Gwledig y Swyddfa Ystadegau Gwladol (2011)

Ardaloedd cynnyrch gwledig

Canran yr ardaloedd cynnyrch yn yr ardaloedd adeiledig cyffiniol a gaiff eu nodi fel rhai Gwledig (D1, D2, E1, E2, F1 neu F2).

Dosbarthiad Trefol Gwledig y Swyddfa Ystadegau Gwladol (2011)

Hunaniaeth genedlaethol

Enwch ef

Disgrifiad

Ffynhonnell

Hunaniaeth genedlaethol: Cymreig

Canran y boblogaeth arferol o breswylwyr sy’n ystyried eu hunain yn Gymreig

Cyfrifiad 2011 (KS202EW)

Hunaniaeth genedlaethol: Prydeinig

Canran y boblogaeth arferol o breswylwyr sy’n ystyried eu hunain yn Brydeinig

Cyfrifiad 2011 (KS202EW)

Wedi’u geni yng Nghymru

Canran y boblogaeth arferol o breswylwyr a aned yng Nghymru.

Cyfrifiad 2011 (KS204EW)

Siarad Cymraeg

Canran y boblogaeth arferol o breswylwyr 3+ oed sy’n siarad Cymraeg

Cyfrifiad 2011 (KS207WA)

Grŵp ethnig

Enwch ef

Disgrifiad

Ffynhonnell

Grŵp ethnig: Gwyn

Canran y boblogaeth arferol o breswylwyr sy’n credu mai eu grŵp ethnig a chefndir diwylliannol yw Gwyn

Cyfrifiad 2011 (KS201EW)

Grŵp ethnig: Grwpiau Ethnig Cymysg/Amlethnig

Canran y boblogaeth arferol o breswylwyr sy’n credu mai eu grŵp ethnig a chefndir diwylliannol yw Cymysg neu eu bod yn perthyn i grwpiau amlethnig

Cyfrifiad 2011 (KS201EW)

Grŵp ethnig: Asiaidd ac Asiaidd Prydeinig

Canran y boblogaeth arferol o breswylwyr sy’n credu mai eu grŵp ethnig a chefndir diwylliannol yw Asiaidd neu Asiaidd Prydeinig

Cyfrifiad 2011 (KS201EW)

Grŵp ethnig: Du, Affricanaidd, Caribïaidd neu Ddu Brydeinig

Canran y boblogaeth arferol o breswylwyr sy’n credu mai eu grŵp ethnig a chefndir diwylliannol yw Du, Affricanaidd, Caribïaidd neu Ddu Prydeinig

Cyfrifiad 2011 (KS201EW)

Grŵp ethnig: Grŵp ethnig arall

Canran y boblogaeth arferol o breswylwyr sy’n credu bod eu grŵp ethnig a chefndir diwylliannol yn perthyn i grwpiau ethnig eraill

Cyfrifiad 2011 (KS201EW)

Disgrifiadau Categori

Categori 1

Tref neu gymdogaeth fach yng nghategori 1 yw hon. Mae tuedd i’r trefi neu’r cymdogaethau hyn gynnwys cyfran uwch o aelwydydd priod a llai o aelwydydd meddiannaeth sengl na Chymru yn gyffredinol. Mae tuedd iddynt gynnwys cyfran rywfaint yn uwch o berchnogaeth ar dai a lefelau is o gartrefi cymdeithasol ar rent. Mae tuedd bod mwy o bobl yn gweithio ac mewn cyflogaeth amser llawn na chyfartaledd Cymru, ac mae tuedd bod gan bobl fwy o gymwysterau, gyda chyfran uwch o raddedigion a llai o bobl heb gymwysterau. Mae mwy o bobl mewn swyddi proffesiynol a rheoli nag mewn mannau eraill yng Nghymru ac mae mwy o bobl yn berchen ar fwy nag un car. Ar gyfartaledd, ganed ychydig mwy o bobl yn y mannau hyn yng Nghymru, ac mae mwy o bobl yn nodi mai hunaniaeth Gymreig sydd ganddynt. Mae tuedd hefyd i gyfran y preswylwyr sy’n siarad Cymraeg fod yn uwch.

Tref ganolig yng nghategori 1 yw hon. Mae tuedd i’r trefi hyn gynnwys cyfran uwch o aelwydydd priod a llai o aelwydydd meddiannaeth sengl na Chymru yn gyffredinol. Mae tuedd iddynt gynnwys cyfran rywfaint yn uwch o gartrefi cymdeithasol ar rent. Mae tuedd bod mwy o bobl yn gweithio ac mewn cyflogaeth amser llawn na chyfartaledd Cymru. Mae mwy o bobl mewn galwedigaethau lled-fedrus nag mewn mannau eraill yng Nghymru, a chyfran uwch o bobl yn gweithio ym meysydd gweithgynhyrchu, manwerthu a chyfanwerthu. Ar gyfartaledd, ganed ychydig llai o bobl yn y mannau hyn yng Nghymru, ac mae llai o bobl yn nodi mai hunaniaeth Gymreig sydd ganddynt. Mae tuedd hefyd i gyfran y preswylwyr sy’n siarad Cymraeg fod ychydig yn is.

Tref fawr yng nghategori 1 yw hon. Mae tuedd i’r trefi hyn gynnwys cyfran uwch o bobl ifanc oedran gwaith (25-44 oed), a phobl sengl sy’n byw mewn aelwydydd amlbreswyl a chartrefi preifat ar rent na Chymru yn gyffredinol. Mae tuedd bod mwy o bobl yn gweithio ac mewn cyflogaeth amser llawn na chyfartaledd Cymru, ac mae tuedd bod gan bobl fwy o gymwysterau, gyda chyfran uwch o raddedigion a llai o bobl heb gymwysterau. Mae mwy o bobl mewn swyddi proffesiynol a rheoli nag mewn mannau eraill yng Nghymru ac mae mwy o bobl yn berchen ar fwy nag un car. Ar gyfartaledd, ganed ychydig mwy o bobl yn y mannau hyn yng Nghymru ac maent yn nodi mai hunaniaeth Gymreig sydd ganddynt, er bod cyfran y preswylwyr sy’n siarad Cymraeg yn tueddu i fod rywfaint yn is.

Categori 2

Tref neu gymdogaeth fach yng nghategori 2 yw hon. Mae tuedd i’r trefi neu’r cymdogaethau hyn gynnwys cyfran uwch o aelwydydd un rhiant nag yng Nghymru’n gyffredinol. Mae tuedd iddynt gynnwys cyfran rywfaint yn is o berchnogaeth ar dai a lefelau uwch o gartrefi cymdeithasol ar rent. Mae tuedd bod llai o bobl yn gweithio ac mewn cyflogaeth amser llawn na chyfartaledd Cymru, ac mae cyfran uwch o bobl heb lawer o gymwysterau. Mae mwy o bobl yn tueddu i gael eu cyflogi mewn galwedigaethau lled-fedrus neu ddi-fedr, ac mae cyfran uwch o bobl yn gweithio yn y sectorau gweithgynhyrchu nag mewn mannau eraill yng Nghymru. Mae perchnogaeth ar geir yn is nag mewn mannau eraill yng Nghymru. Ar gyfartaledd, ganed mwy o bobl yn y mannau hyn yng Nghymru ac maent yn tueddu i nodi mai hunaniaeth Gymreig sydd ganddynt, er bod cyfran y preswylwyr sy’n siarad Cymraeg hefyd yn tueddu i fod yn isel.

Tref ganolig yng nghategori 2 yw hon. Mae tuedd i’r trefi hyn gynnwys cyfran rywfaint yn uwch o berchnogaeth ar dai a lefelau is o gartrefi cymdeithasol ar rent. Mae tuedd bod llai o bobl yn gweithio ac mewn cyflogaeth amser llawn na chyfartaledd Cymru. Mae mwy o bobl yn tueddu i gael eu cyflogi mewn galwedigaethau lled-fedrus neu ddi-fedr, ac mae cyfran uwch o bobl yn gweithio yn y sectorau gweithgynhyrchu nag mewn mannau eraill yng Nghymru. Mae perchnogaeth ar geir yn is nag mewn mannau eraill yng Nghymru. Ar gyfartaledd, ganed mwy o bobl yn y mannau hyn yng Nghymru ac maent yn tueddu i nodi mai hunaniaeth Gymreig sydd ganddynt, er bod cyfran y preswylwyr sy’n siarad Cymraeg hefyd yn tueddu i fod yn isel.

Tref fawr yng nghategori 2 yw hon. Mae tuedd i’r trefi hyn gynnwys lefelau rywfaint yn is o rentu cymdeithasol na chyfartaledd Cymru. Mae cyfran is o bobl sydd â llawer o gymwysterau, a mwy o bobl heb gymwysterau o gwbl. Mae llai o bobl yn tueddu i gael eu cyflogi mewn galwedigaethau proffesiynol a rheoli, ac mae cyfran uwch yn gyflogedig ym maes gweithgynhyrchu. Ar gyfartaledd, ganed mwy o bobl yn y mannau hyn yng Nghymru ac maent yn tueddu i nodi mai hunaniaeth Gymreig sydd ganddynt, er bod cyfran y preswylwyr sy’n siarad Cymraeg hefyd yn tueddu i fod yn isel.

Categori 3

Tref neu gymdogaeth fach yng nghategori 3 yw hon. Mae tuedd i’r trefi a’r cymdogaethau hyn gynnwys cyfran uwch o bobl 25-44 oed a niferoedd is o bobl sydd wedi ymddeol na mannau eraill yng Nghymru. Mae tuedd iddynt gynnwys cyfran rywfaint yn uwch o berchnogaeth ar dai a lefelau uwch o gartrefi cymdeithasol ar rent. Mae mwy o bobl mewn gwaith a chyflogaeth amser llawn na chyfartaledd Cymru, ac mae llawer iawn yn berchen ar fwy nag un car. Ar gyfartaledd, maent yn cynnwys cyfran uwch o siaradwyr Cymraeg, er bod cyfran y bobl a aned yng Nghymru neu sy’n nodi bod ganddynt hunaniaeth Gymraeg tua’r un fath â chyfartaledd Cymru.

Tref ganolig yng nghategori 3 yw hon. Mae tuedd i’r trefi hyn gynnwys cyfran uwch o bobl 25-44 oed a niferoedd is o bobl sydd wedi ymddeol na mannau eraill yng Nghymru. Mae tuedd iddynt gynnwys cyfran rywfaint yn uwch o berchnogaeth ar dai a lefelau uwch o gartrefi cymdeithasol ar rent. Mae mwy o bobl mewn gwaith a chyflogaeth amser llawn na chyfartaledd Cymru, ac mae llawer iawn yn berchen ar fwy nag un car. Ar gyfartaledd, maent yn cynnwys cyfran uwch o siaradwyr Cymraeg, pobl a aned yng Nghymru a phobl sy’n nodi bod ganddynt hunaniaeth Gymreig.

Tref fawr yng nghategori 3 yw hon. Mae tuedd i’r trefi hyn gynnwys cyfran uwch o bobl 25-44 oed a niferoedd is o bobl sydd wedi ymddeol na mannau eraill yng Nghymru. Mae tuedd iddynt gynnwys cyfran rywfaint yn uwch o berchnogaeth ar dai a lefelau uwch o gartrefi cymdeithasol ar rent. Mae mwy o bobl mewn gwaith a chyflogaeth amser llawn na chyfartaledd Cymru, ac mae llawer iawn yn berchen ar fwy nag un car. Ar gyfartaledd, maent yn cynnwys cyfran uwch o bobl a aned yng Nghymru a phobl sy’n nodi bod ganddynt hunaniaeth Gymreig na chyfartaledd Cymru, ond cyfran is o bobl sy’n siarad Cymraeg.

Dinas yng nghategori 3 yw hon. Mae gan y dinasoedd hyn gyfran uwch na’r cyfartaledd o bobl sengl, pobl sy’n byw mewn aelwydydd amlbreswyl a rhai sy’n byw mewn llety preifat ar rent. Mae cyfran is na’r cyfartaledd o bobl briod. Mae cyfran uwch na’r cyfartaledd o bobl â chymwysterau lefel gradd ac wedi’u cyflogi mewn galwedigaethau proffesiynol a rheoli. Mae llai o bobl wedi’u cyflogi ym maes gweithgynhyrchu, gyda chyfran fymryn yn uwch o bobl yn gweithio yn y sector cyhoeddus a swyddi gwasanaeth, megis llety, TGCh, cyllid ac addysg. Mae cyfran uwch o bobl yn cael eu dosbarthu’n rhai economaidd segur, er y gall cyfran uwch na’r cyfartaledd o fyfyrwyr egluro hynny. Mae ganddynt gyfran uwch o’r boblogaeth sy’n uniaethu â grŵp ethnig Du, Asiaidd a lleiafrifol na’r rhan fwyaf o Gymru. Mae cyfran y bobl sy’n dweud bod ganddynt hunaniaeth Gymreig yn is nag yng Nghymru yn gyffredinol, ac mae lefelau is o siarad Cymraeg.

Categori 4

Tref neu gymdogaeth fach yng nghategori 4 yw hon. Mae tuedd i’r trefi hyn gynnwys cyfran uwch o bobl dros 45 oed a llai o bobl rhwng 16 a 44 oed nag yng Nghymru yn gyffredinol. Mae tuedd bod cyfran uwch o bobl wedi ymddeol, pobl briod a llai o aelwydydd sengl. Mae perchnogaeth ar gartref yn drawiadol uwch nag mewn llawer rhan o Gymru, ac mae’r sector cymdeithasol ar rent yn llawer is. Mae tuedd bod cyfran uwch o bobl sy’n hunangyflogedig neu’n gweithio mewn swyddi proffesiynol a rheoli, ac mae tuedd i’r boblogaeth feddu ar gymwysterau uwch, a bod graddau gan fwy o bobl, nag mewn mannau eraill. Mae’r mannau’n tueddu i fod yn fwy gwledig, ac mae nifer uwch na’r cyfartaledd yn berchen ar fwy nag un car. Ganed mwy na’r cyfartaledd o’r bobl sy’n byw yma y tu allan i Gymru, ac mae llai o bobl yn dweud bod ganddynt hunaniaeth Gymreig neu’n siarad Cymraeg.

Tref ganolig yng nghategori 4 yw hon. Mae tuedd i’r trefi hyn gynnwys cyfran uwch o bobl dros 65 oed a llai o bobl rhwng 16 a 44 oed nag yng Nghymru yn gyffredinol. Mae tuedd bod cyfran uwch o bobl wedi ymddeol ac aelwydydd un person. Mae lefelau rhentu preifat yn uwch na chyfartaledd Cymru. Mae tuedd bod yma gyfran is o bobl sy’n gweithio mewn swyddi proffesiynol a rheoli, ac mae tuedd bod gan y boblogaeth lai o gymwysterau. Mae tuedd bod gan fwy o bobl iechyd gwael, ac mae cyfran yr aelwydydd heb gar at eu defnydd yn uwch na’r cyfartaledd. Ganed mwy na’r cyfartaledd o’r bobl sy’n byw yma yng Nghymru, ac mae mwy yn dweud bod ganddynt hunaniaeth Gymreig, ond mae llai yn siarad Cymraeg.

Categori 5

Tref fach yng nghategori 5 yw hon. Mae tuedd i’r trefi hyn gynnwys cyfran uwch o bobl dros 65 oed a llai o bobl rhwng 16 a 44 oed nag yng Nghymru yn gyffredinol. Mae tuedd bod cyfran uwch o bobl wedi ymddeol a phobl sengl, a llai o aelwydydd priod â phlant. Mae tuedd bod cyfran uwch o bobl sy’n hunangyflogedig neu’n gweithio’n rhan amser, yn arbennig yn y diwydiannau llety, bwyd a gwasanaethau. Mae’r mannau’n tueddu i fod yn fwy gwledig, ac mae nifer is na’r cyfartaledd yn berchen ar fwy nag un car. Ganed mwy na’r cyfartaledd o’r bobl sy’n byw yma y tu allan i Gymru, ac mae llai o bobl yn dweud bod ganddynt hunaniaeth Gymreig, er bod cyfran y preswylwyr sy’n siarad Cymraeg yn gymharol uchel.

Tref ganolig yng nghategori 5 yw hon. Mae tuedd i’r trefi hyn gynnwys cyfran uwch o bobl dros 65 oed a llai o bobl rhwng 16 a 44 oed nag yng Nghymru yn gyffredinol. Mae tuedd bod cyfran uwch o bobl wedi ymddeol a phobl sengl, a llai o aelwydydd priod â phlant. Mae tuedd bod cyfran uwch o bobl sy’n gweithio yn y diwydiannau llety, bwyd a gwasanaethau. Mae tuedd i’r mannau hyn fod yn wledig. Ganed mwy na’r cyfartaledd o’r bobl sy’n byw yma y tu allan i Gymru, ac mae llai o bobl yn dweud bod ganddynt hunaniaeth Gymreig, er bod cyfran y preswylwyr sy’n siarad Cymraeg yn gymharol uchel.

Tref fawr yng nghategori 5 yw hon. Mae tuedd i’r trefi hyn gynnwys cyfran uwch o bobl dros 65 oed a llai o bobl rhwng 16 a 44 oed nag yng Nghymru yn gyffredinol. Mae tuedd bod cyfran uwch o bobl wedi ymddeol a phobl sengl, a llai o aelwydydd priod â phlant. Mae tuedd bod cyfran uwch o bobl sy’n gweithio mewn cyflogaeth gwasanaeth a sector cyhoeddus, a rhai sydd mewn galwedigaethau proffesiynol a rheoli, ac mae mwy o bobl na’r cyfartaledd yn raddedigion. Ganed mwy na’r cyfartaledd o’r bobl sy’n byw yma y tu allan i Gymru, ac mae llai o bobl yn dweud bod ganddynt hunaniaeth Gymreig neu’n siarad Cymraeg.

Categori 6

Tref neu gymdogaeth fach yng nghategori 6 yw hon. Mae’r trefi neu’r cymdogaethau hyn yn tueddu i fod mewn mannau gwledig, ac at ei gilydd yn adlewyrchu nodweddion demograffig a sosio-economaidd llawer o fannau yng Nghymru, er bod tuedd i gael nifer rywfaint yn uwch o achosion o bobl sy’n dioddef iechyd gwael, sy’n segur yn economaidd, ac sydd mewn cyflogaeth ran amser. Un nodwedd allweddol yw bod y mannau hyn, ar gyfartaledd, yn cynnwys mwy o bobl a aned yng Nghymru, sy’n dweud bod ganddynt hunaniaeth Gymreig, ac sy’n siarad Cymraeg, na chyfartaledd Cymru.

Tref ganolig yng nghategori 6 yw hon. Mae’r trefi hyn yn tueddu i fod mewn mannau gwledig, ac at ei gilydd yn adlewyrchu nodweddion demograffig a sosio-economaidd llawer o fannau yng Nghymru, er bod tuedd i gael nifer rywfaint yn uwch o achosion o bobl sy’n dioddef iechyd gwael. Un nodwedd allweddol yw bod y mannau hyn, ar gyfartaledd, yn cynnwys mwy o bobl a aned yng Nghymru, sy’n dweud bod ganddynt hunaniaeth Gymreig, ac sy’n siarad Cymraeg, na chyfartaledd Cymru.

Categori 7

Tref ganolig yng nghategori 7 yw hon. Mae ei nodweddion yn adlewyrchu presenoldeb prifysgol fel cyflogwr o bwys, a’r boblogaeth gymharol fawr o fyfyrwyr. Mae gan y trefi gyfran sylweddol uwch na’r cyfartaledd o bobl 16-24 oed, aelwydydd myfyrwyr ac un person, aelwydydd preifat ar rent, a llai o aelwydydd ym meddiant y preswylwyr. Mae mwy o bobl yn gweithio mewn swyddi rhan amser, ac yn y galwedigaethau llety, bwyd a gwasanaeth a byd addysg, ac mae gan lawer mwy o bobl na’r cyfartaledd gymwysterau safon uwch a graddau. Mae cyfran uwch o aelwydydd heb gar at eu defnydd. Mae ganddynt gyfran uwch o’r boblogaeth sy’n uniaethu â grŵp ethnig Du, Asiaidd a lleiafrifol na’r rhan fwyaf o Gymru. Ganed llai o bobl yng Nghymru ac mae’r gyfran sy’n dweud bod ganddynt hunaniaeth Gymreig yn isel, er bod lefel y siaradwyr Cymraeg yn uwch na’r cyfartaledd yng Nghymru.